Chăm sóc khí cụ duy trì và khi nào cần làm mới

Khí cụ duy trì giữ răng ở vị trí mới sau khi kết thúc giai đoạn đeo khay. Vì sao cần duy trì và các loại khí cụ thường gặp có trong bài Sau điều trị: tìm hiểu về duy trì. Bài này đi vào việc hằng ngày: làm sạch, cất giữ, những gì dễ làm hỏng khí cụ, và khi nào cần báo bác sĩ để sửa hoặc làm mới.

Làm sạch khí cụ duy trì tháo lắp

Khí cụ tháo lắp gồm loại trong suốt và loại Hawley (nền nhựa có dây kim loại). Hướng dẫn của các bệnh viện công ở Anh và Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ có những bước chung sau:

• Làm sạch mỗi ngày bằng một bàn chải riêng, với nước lạnh và xà phòng dạng nước [NCIC Duy trì][QVH Duy trì]. Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ (AAO) khuyên tráng khí cụ mỗi lần tháo ra và chải mỗi ngày bằng bàn chải riêng [AAO Làm sạch].
• Thao tác phía trên bồn có nước, vì khí cụ rơi xuống nền cứng có thể vỡ [NCIC Duy trì].
• Đỡ cả khí cụ khi chải. Với khí cụ trong suốt, cầm đỡ toàn bộ để khí cụ không bị xoắn và nứt ở giữa [Leicester Duy trì].
• Chải cả mặt trong. Với khay chỉnh nha trong suốt, mặt trong là chỗ người dùng thường ít chú ý khi làm sạch [Charavet 2022]; khí cụ duy trì trong suốt có hình dạng tương tự.

Chỉ tráng nước thì chưa đủ. Với khí cụ nền nhựa, một tổng quan hệ thống ghi nhận chải bằng tay là bước thiết yếu, và chải kết hợp chất làm sạch hiệu quả hơn chỉ chải. Tuy vậy, các nghiên cứu còn nhỏ và chưa xác định được cách nào tốt nhất [Charavet 2021].

Có dùng kem đánh răng để chải khí cụ không?

Các hướng dẫn chưa thống nhất. Nhiều tờ thông tin của bệnh viện ở Anh và AAO khuyên không dùng kem đánh răng, vì kem có thể làm xước, làm đục hoặc làm khí cụ đổi màu [QVH Duy trì][NUH Duy trì][AAO Làm sạch]. Một số bệnh viện khác lại cho dùng kem đánh răng: chải bằng bàn chải mềm và kem đánh răng [Berkshire Duy trì], hoặc chọn kem đánh răng hay nước xà phòng lạnh [Leicester Duy trì].

Vì vậy, hãy hỏi bác sĩ cách làm sạch phù hợp với loại khí cụ bạn đang dùng, và làm theo hướng dẫn đó.

Viên sủi, dung dịch ngâm, nước súc miệng

• Viên sủi, dung dịch làm sạch khí cụ: một số bệnh viện cho phép dùng theo hướng dẫn của sản phẩm [NCIC Duy trì][Dorset Duy trì]. Có nơi ghi mỗi tuần ngâm một lần [Oxford Duy trì][AAO Làm sạch]. Ngâm không thay được việc chải: chải bằng tay vẫn là bước thiết yếu [Charavet 2021].
• Nước súc miệng: AAO khuyên tránh ngâm khí cụ trong nước súc miệng thông thường; nước súc miệng có cồn, thuốc tẩy và chất tẩy rửa mạnh có thể làm hỏng vật liệu [AAO Làm sạch]. Với khí cụ nền nhựa, chlorhexidine có thể làm ố màu [Charavet 2021].
• Oxy già: nguồn chưa thống nhất. Bài của AAO có gợi ý ngâm oxy già pha loãng [AAO Làm sạch]. Một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm trên nhựa khí cụ trong suốt lại không khuyến nghị dùng một loại nước súc miệng và oxy già để làm sạch loại nhựa này. Nghiên cứu này cũng ghi nhận mọi cách làm sạch được thử đều làm nhựa giảm độ trong theo thời gian, và chưa có cách nào lý tưởng [Angle 2019].
• Máy làm sạch siêu âm: một nghiên cứu ghi nhận rung siêu âm làm hỏng bề mặt một loại nhựa khay [Charavet 2022]. Hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Đừng tự thử nhiều loại hóa chất. Nếu khí cụ có cặn hoặc mùi mà chải không hết, hãy hỏi bác sĩ. Nguyên nhân và cách xử lý khi khay hoặc khí cụ bị ố, có mùi có trong bài Khay bị ố, đục, có mùi.

Những gì dễ làm hỏng khí cụ

Khi không đeo, cất khí cụ trong hộp [NCIC Duy trì][Dorset Duy trì]. Nếu hộp bị nứt, mòn hoặc vẫn có mùi sau khi rửa thì nên thay hộp [AAO Làm sạch]. Khi đi xa, nhớ mang theo hộp đựng.

Chăm sóc dây duy trì cố định

Dây duy trì cố định được gắn ở mặt trong các răng trước [QVH Duy trì]. Một số lưu ý:

• Làm sạch quanh dây mỗi ngày. Cần chải răng thật kỹ quanh dây để tránh bệnh nướu [BOS Hỏi đáp]. Dây làm việc chải răng và dùng chỉ nha khoa khó hơn [Lothian Duy trì]. Vệ sinh kém quanh dây có thể dẫn tới sâu răng và bệnh nướu [Leicester Duy trì].
• Dụng cụ làm sạch kẽ: chỉ nha khoa thông thường khó luồn qua chỗ có dây, nên có thể dùng bàn chải kẽ [Leicester Duy trì], dụng cụ luồn chỉ hoặc máy tăm nước [AAO Làm sạch]. Dùng loại nào thì hỏi bác sĩ.
• Tránh cắn đồ cứng bằng các răng có dây [QVH Duy trì].
• Kiểm tra định kỳ. Dây cố định cần được kiểm tra định kỳ [BOS Hỏi đáp].

Dây bong hoặc gãy khá thường gặp

Một tổng quan hệ thống năm 2023 gồm 34 nghiên cứu ước tính khoảng 35% dây duy trì cố định bị hỏng (bong điểm dán hoặc gãy dây), sau khi loại các nghiên cứu có nguy cơ sai lệch cao. Tỷ lệ này tăng theo thời gian theo dõi: khoảng 24% ở các nghiên cứu theo dõi khoảng 6 tháng, 40% ở nghiên cứu theo dõi 1–4 năm và 54% ở nghiên cứu theo dõi 5–6 năm. Các tác giả đánh giá bằng chứng có chất lượng thấp [Aye 2023]. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên 60 người, sau 12 tháng, ở hàm dưới có 50% dây cố định còn nguyên so với 80% khí cụ trong suốt; người bệnh cũng thấy dây cố định khó giữ sạch hơn [Forde 2018]. Các nghiên cứu này về dây duy trì sau chỉnh nha nói chung, chủ yếu sau mắc cài; thử nghiệm của Forde làm sau mắc cài.

Nếu một điểm dán bị bung, răng có thể bắt đầu xô lệch. Vì vậy, khi thấy dây lỏng, bong hay gãy, hãy liên hệ bác sĩ ngay [BOS Hỏi đáp]. Trong lúc chờ sửa, bác sĩ có thể dặn bạn đeo khí cụ tháo lắp chồng lên [QVH Duy trì]. Một số nha sĩ tổng quát không sửa dây cố định, khi đó cần gặp bác sĩ chỉnh nha [BOS Hỏi đáp]. Một bệnh viện ở Anh ghi rằng nếu dây gãy sau 12 tháng, nha sĩ có thể tháo dây và thay bằng khí cụ trong suốt tháo lắp [NUH Duy trì]. Cách xử lý do bác sĩ quyết định.

Khí cụ tháo lắp dùng được bao lâu?

Khí cụ tháo lắp không dùng mãi được [NCIC Duy trì], và thỉnh thoảng cần sửa hoặc thay [BOS Hỏi đáp]. Thời gian sử dụng khác nhau nhiều:

• một bệnh viện ở Scotland ghi rằng nếu giữ gìn tốt, khí cụ thường dùng được khoảng 1–2 năm [Lothian Duy trì];
• một bệnh viện khác ghi khí cụ trong suốt dùng được từ vài tháng đến vài năm, tùy cách giữ gìn [Leicester Duy trì].

Các nguồn đã đọc không đưa ra một mốc thay mới cố định. Thời điểm làm mới do bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng khí cụ và răng.

Khi nào cần báo bác sĩ để sửa hoặc làm mới

Liên hệ bác sĩ sớm, không chờ tới lịch hẹn sau, khi:

• khí cụ bị nứt, gãy, hoặc dây kim loại lỏng; AAO khuyên ngừng đeo ngay và liên hệ bác sĩ [AAO Làm sạch];
• khí cụ cong vênh, biến dạng, đeo thấy không còn vừa [AAO Làm sạch], hoặc gãy, không đeo được [QVH Duy trì];
• khí cụ có cạnh sắc, đeo khó chịu hoặc bị lỏng [Dorset Duy trì];
• khí cụ bị thú cưng nhai: ngừng đeo và mang tới bác sĩ kiểm tra [AAO Làm sạch];
• khí cụ bị mất [NCIC Duy trì][Dorset Duy trì].

Có vấn đề thì gọi ngay, không đợi tới buổi hẹn tiếp theo [Plymouth Duy trì]. Nếu răng đã di chuyển vì không đeo khí cụ, cần lấy dấu hoặc quét răng lại mới làm được khí cụ mới [Oxford Duy trì]. Khí cụ chật hơn có thể là dấu hiệu răng đã dịch chuyển nhẹ [AAO Duy trì]; xem bài Răng di chuyển lại sau chỉnh nha.

Nếu khí cụ vẫn vừa nhưng đã đục, có cặn khó làm sạch, hãy hỏi bác sĩ khi tái khám.

Mang khí cụ theo khi tái khám

Mang khí cụ duy trì theo mỗi lần tái khám [NCIC Duy trì][Plymouth Duy trì][Lothian Duy trì]. Tái khám giúp phát hiện sớm những thay đổi nhỏ trước khi thành vấn đề [QVH Duy trì]. Bạn có thể ghi lại ngày nhận khí cụ để tiện trao đổi với bác sĩ về thời điểm cần làm mới.

Bài viết cung cấp thông tin chung để bạn hiểu và chuẩn bị câu hỏi. Thông tin này không thay thế việc thăm khám và kế hoạch điều trị cá nhân.