Mục lục

Răng khôn là răng hàm lớn thứ ba, mọc sau cùng, thường ở tuổi 17–25 [HSE]. Nhiều người tìm hiểu khay trong suốt hỏi: có phải nhổ răng khôn trước không, và răng khôn có làm răng lệch lại sau này không? Bài này tóm tắt những gì các nguồn chuyên môn nói. Với từng người, việc giữ hay nhổ răng khôn luôn do bác sĩ quyết định sau khi khám.

Cần nhớ

  • Không phải ai đeo khay cũng cần nhổ răng khôn. Bác sĩ quyết định sau khi khám và xem phim X-quang.
  • Các hướng dẫn chưa thống nhất về việc nhổ dự phòng răng khôn không gây triệu chứng; hãy hỏi bác sĩ lợi ích và nguy cơ cho trường hợp của bạn.
  • Răng khôn đang gây biến chứng như viêm, sâu răng kế bên thường cần được xử lý; hãy kể triệu chứng cho bác sĩ.
  • Bằng chứng hiện có không cho thấy răng khôn là nguyên nhân rõ ràng làm răng cửa chen chúc lại sau chỉnh nha. Đeo khí cụ duy trì theo chỉ dẫn giúp hạn chế răng di chuyển lại.

Vì sao răng khôn hay mọc lệch

Răng khôn mọc lệch là khi răng mọc bất thường về trục, hướng hoặc vị trí. Nguyên nhân thường là xương hàm không đủ chỗ cho răng [Bộ Y tế 3108]. Vì là răng mọc muộn nhất nên răng khôn thường thiếu chỗ [TCNCYH Hà Đông].

Răng khôn mọc lệch hoặc mọc kẹt có thể gây giắt thức ăn, sưng đau, viêm nhiễm [TCNCYH Hà Đông], sâu răng, bệnh nướu, viêm quanh thân răng hoặc áp xe [HSE]. Nhưng không phải răng khôn nào cũng gây vấn đề.

Có phải nhổ răng khôn trước khi đeo khay không?

Không có câu trả lời chung cho mọi người. Bác sĩ cần khám và thường cho chụp phim X-quang, ví dụ phim toàn cảnh (Panorama) hoặc phim CT Cone Beam, để biết răng khôn đang ở tư thế nào [Bộ Y tế 3108][HSE]. Sau đó bác sĩ mới cân nhắc răng khôn có ảnh hưởng tới kế hoạch điều trị bằng khay hay không.

Một số tình huống bác sĩ có thể đề nghị nhổ:

  • Răng khôn đang gây bệnh lý, như viêm quanh thân răng tái diễn, sâu không chữa được, áp xe, tiêu chân răng kế bên [NICE]. Viêm tái diễn ở nướu phủ trên răng khôn là lý do nhổ thường gặp nhất [Hull NHS].
  • Kế hoạch chỉnh nha có liên quan tới răng khôn, ví dụ cần dùng khoảng ở phía sau hàm. Một nghiên cứu ở Việt Nam ghi nhận chỉ định nhổ để chỉnh nha là một trong các lý do nhổ răng khôn [TCNCYH ĐH Y Hà Nội]. Ví dụ, khi bác sĩ dự định dùng khay để đẩy răng hàm trên lùi ra sau: trong một tổng quan về cách làm này, 9 trên 16 nghiên cứu chỉ nhận người đã mất hoặc đã nhổ răng khôn hàm trên [Badía 2026]. Đây là bằng chứng gián tiếp, độ chắc chắn rất thấp.

Nếu răng khôn không gây triệu chứng, không có bệnh lý và bác sĩ thấy không ảnh hưởng tới kế hoạch, có thể giữ lại; khi đó nên được khám đánh giá định kỳ [Cochrane 2020].

Các quan điểm khác nhau về nhổ răng khôn dự phòng

Với răng khôn chưa gây triệu chứng, các hướng dẫn hiện chưa thống nhất:

NguồnQuan điểm
Bộ Y tế Việt Nam (2015)Răng khôn hàm dưới đã xác định mọc lệch nên nhổ càng sớm càng tốt, để không làm mất xương phía sau răng hàm lớn thứ hai [Bộ Y tế 3108]
NICE, Anh (2000)Ngừng nhổ dự phòng răng khôn ngầm không có bệnh lý; chỉ nhổ khi có bệnh lý [NICE]
Tổng quan Cochrane (2020)Chưa đủ bằng chứng để nói nên nhổ hay giữ răng khôn ngầm không triệu chứng, không bệnh lý; nên cùng bác sĩ quyết định [Cochrane 2020]

Tổng quan Cochrane cũng ghi nhận giữ răng khôn có thể liên quan tới nguy cơ viêm nha chu ở răng kế bên về lâu dài, nhưng bằng chứng rất thấp [Cochrane 2020].

Vì vậy, hãy hỏi bác sĩ lợi ích và nguy cơ của việc nhổ hay giữ răng khôn trong trường hợp của bạn. Theo một tờ thông tin của bệnh viện công ở Anh, bác sĩ chỉ nên đề nghị nhổ khi lợi ích lớn hơn nguy cơ. Với răng khôn hàm dưới, hai dây thần kinh nằm rất gần chân răng, nên sau khi nhổ có thể bị tê bì [Hull NHS]. Hãy hỏi bác sĩ phẫu thuật về nguy cơ cụ thể trước khi nhổ.

Răng khôn có làm răng chen chúc lại sau chỉnh nha không?

Nhiều người lo răng khôn mọc sẽ đẩy răng cửa chen chúc trở lại. Bằng chứng hiện có không ủng hộ điều này một cách rõ ràng:

  • Một tổng quan hệ thống năm 2023 (10 nghiên cứu) không thấy liên quan rõ giữa răng khôn hàm dưới và tình trạng răng cửa chen chúc lại sau chỉnh nha. Nhóm tác giả cho rằng không đủ bằng chứng để nhổ răng khôn chỉ nhằm phòng chen chúc; có thể cân nhắc nhổ khi có bệnh lý [Lyros 2023].
  • Tổng quan Cochrane ghi nhận tình trạng chen chúc răng có thể không bị ảnh hưởng đáng kể dù giữ hay nhổ răng khôn (bằng chứng độ chắc chắn thấp) [Cochrane 2020].
  • Răng cửa dưới chen chúc lại là vấn đề thường gặp và chưa rõ nguyên nhân. Nó hay bị đổ cho răng khôn, nhưng có người không có răng khôn vẫn bị [NHS Lothian].

Đeo khí cụ duy trì theo chỉ dẫn giúp hạn chế răng di chuyển lại sau điều trị [NHS Lothian]. Xem thêm Sau điều trị: tìm hiểu về duy trì.

Nếu cần nhổ trong lúc đang điều trị

Nếu bác sĩ đề nghị nhổ răng khôn khi bạn đang hoặc sắp đeo khay, hãy báo cho cả bác sĩ chỉnh nha và bác sĩ nhổ răng biết, để hai bên thống nhất thời điểm. Hỏi bác sĩ chỉnh nha xem sau khi nhổ, việc đeo khay có cần thay đổi gì không.

Khi nào cần báo bác sĩ

Liên hệ bác sĩ nếu bạn thấy ở vùng răng khôn [Bộ Y tế 3108]:

  • đau vùng góc hàm;
  • nướu sưng, chảy mủ;
  • khó há miệng;
  • sốt kèm sưng đau.

Khi răng khôn đang viêm, bác sĩ thường điều trị tình trạng viêm trước, rồi mới nhổ khi đã hết giai đoạn nhiễm trùng cấp [Bộ Y tế 3108]. Nhiều trường hợp được xử lý bằng nước súc miệng sát khuẩn và thuốc theo chỉ định của bác sĩ [HSE]. Không tự mua thuốc dùng.

Nếu khay gây đau hoặc cấn ở vùng răng sau, cũng hãy báo bác sĩ để kiểm tra.

Câu hỏi nên trao đổi với bác sĩ

  1. Tôi có mấy răng khôn, đang mọc ở tư thế nào? Có răng nào đang gây vấn đề không?
  2. Kế hoạch điều trị bằng khay của tôi có cần dùng khoảng ở phía sau hàm không? Răng khôn có ảnh hưởng tới việc đó không?
  3. Nếu không nhổ, răng khôn của tôi cần được theo dõi như thế nào?
  4. Nếu cần nhổ, nên nhổ trước, trong hay sau khi đeo khay? Ai sẽ nhổ và có nguy cơ gì?
  5. Sau khi nhổ, khay của tôi có cần điều chỉnh gì không?

Nguồn tham khảo

  1. [Bộ Y tế 3108] Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về Răng Hàm Mặt (ban hành kèm Quyết định 3108/QĐ-BYT ngày 28/07/2015), mục Răng khôn mọc lệchBộ Y tế, 2015. Hướng dẫn chuyên môn quốc gia, viết cho răng khôn mọc lệch, không nói về chỉnh nha. Đọc qua bản chép toàn văn trên vnras.com, đối chiếu phần điều trị với bài trích trên Thư viện Pháp luật (đăng 06/01/2023); chưa mở được bản PDF gốc. Truy cập ngày 21/10/2026.
  2. [TCNCYH Hà Đông] Liên quan giữa hình thái mọc và các biến chứng của răng khôn hàm dưới trên người bệnh tại Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Đa khoa Hà ĐôngLưu Văn Tường, Cao Đoàn Duy, Nguyễn Thị Hạnh và cộng sự (tác giả liên hệ Đinh Diệu Hồng). Tạp chí Nghiên cứu Y học 188(3), 2025. Nghiên cứu mô tả cắt ngang, 65 người bệnh, 115 răng khôn hàm dưới; không về chỉnh nha. Truy cập ngày 21/10/2026.
  3. [TCNCYH ĐH Y Hà Nội] Đặc điểm lâm sàng của những bệnh nhân có hai răng khôn hàm dưới chỉ định nhổ tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt - Trường Đại học Y Hà Nội và Khoa Răng Hàm Mặt - Bệnh viện Đại học Y Hà NộiĐặng Đức Mạnh Hải, Võ Trương Như Ngọc, Hoàng Kim Loan và cộng sự. Tạp chí Nghiên cứu Y học 194(09):197–203, 2025. Nghiên cứu mô tả cắt ngang, 34 bệnh nhân, 68 răng khôn hàm dưới đã có chỉ định nhổ; chỉ dùng ý định tính, không dùng số liệu (số liệu giữa các bảng không nhất quán). Truy cập ngày 21/10/2026.
  4. [Cochrane 2020] Surgical removal versus retention for the management of asymptomatic disease-free impacted wisdom teethGhaeminia H, Nienhuijs MEL, Toedtling V và cộng sự. Cochrane Database of Systematic Reviews, số 5, CD003879, 2020. Tổng quan hệ thống, 2 nghiên cứu, 493 người; độ chắc chắn của bằng chứng thấp đến rất thấp; viết cho răng khôn ngầm không triệu chứng, không bệnh lý. DOI: 10.1002/14651858.CD003879.pub5. Truy cập ngày 21/10/2026.
  5. [NICE] Guidance on the extraction of wisdom teeth (TA1)National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Anh, 2000. Hướng dẫn quốc gia của Anh, đăng 27/03/2000; viết cho nhổ răng khôn ngầm, không về chỉnh nha. Truy cập ngày 21/10/2026.
  6. [Lyros 2023] The Effect of Third Molars on the Mandibular Anterior Crowding Relapse—A Systematic ReviewLyros I, Vasoglou G, Lykogeorgos T và cộng sự. Dentistry Journal 11(5):131, 2023. Tổng quan hệ thống 10 nghiên cứu về chen chúc răng cửa dưới tái phát sau chỉnh nha nói chung, không riêng khay; đăng 09/05/2023. DOI: 10.3390/dj11050131. Truy cập ngày 21/10/2026.
  7. [HSE] Wisdom tooth removal - OverviewHealth Service Executive (HSE), Ireland; nội dung do NHS cung cấp, 2024. Trang ghi rà soát 31/10/2024, lần rà soát tới 31/10/2027. Truy cập ngày 21/10/2026.
  8. [Hull NHS] Removal of Wisdom Teeth (Third Molars)Hull University Teaching Hospitals NHS Trust, tờ thông tin người bệnh HEY168/2023, 2023. Phát hành 16/07/2020, cập nhật 31/07/2023. Truy cập ngày 21/10/2026.
  9. [Badía 2026] Assessment of the Effectiveness and Predictability of Maxillary Molar Distalization with Clear Aligner Systems: A Systematic Review of the LiteratureBadía i Martí P, Bellot-Arcís C, Tarazona-Álvarez B, Paredes-Gallardo V, Zamora-Martínez N. Journal of Clinical Medicine 15(14):5568, 2026. Tổng quan hệ thống về khay trong suốt, 16 nghiên cứu, 461 người bệnh; độ chắc chắn của bằng chứng rất thấp; đăng 15/07/2026. DOI: 10.3390/jcm15145568. Truy cập ngày 21/10/2026.
  10. [NHS Lothian] All About RetainersNHS Lothian (Scotland), Patient Information v1.2, 2025. Trang ghi tháng 2/2025, hạn rà soát tháng 2/2028; viết cho khí cụ duy trì sau chỉnh nha nói chung. Truy cập ngày 21/10/2026.

Bài viết cung cấp thông tin chung để bạn hiểu và chuẩn bị câu hỏi. Thông tin này không thay thế việc thăm khám và kế hoạch điều trị cá nhân.