Nghiến răng, đau khớp thái dương hàm khi đeo khay: khi nào cần báo bác sĩ?

Bài này giải thích ngắn về nghiến răng và rối loạn thái dương hàm, nghiên cứu nói gì về việc đeo khay khi có các vấn đề này, và những dấu hiệu bạn nên báo bác sĩ. Bài không dùng để tự chẩn đoán. Đau vùng hàm, mặt có nhiều nguyên nhân khác nhau; chẩn đoán chủ yếu dựa vào hỏi bệnh và khám, và bác sĩ cần phân biệt với các bệnh khác [MSD tiếng Việt].

Nghiến răng là gì

Nghiến răng có thể xảy ra khi ngủ hoặc khi thức [NHS Nghiến răng]. Các chuyên gia quốc tế mô tả đây là hoạt động của cơ nhai: khi thức, đó là chạm răng lặp lại hoặc kéo dài, và/hoặc gồng, đẩy hàm. Ở người khỏe mạnh, nghiến răng được coi là một hành vi chứ không phải bệnh [Lobbezoo 2018].

Nghiến răng có thể đi kèm đau hàm, răng mòn hoặc vỡ, đau đầu, đau tai, ngủ không ngon. Stress và lo âu là nguyên nhân thường gặp nhất [NHS Nghiến răng].

Tự thấy “hình như mình nghiến răng” mới ở mức có thể; để chắc chắn hơn cần bác sĩ khám, có khi cần đo bằng thiết bị [Lobbezoo 2018].

Rối loạn thái dương hàm là gì

Khớp thái dương hàm nằm ngay trước tai, nối xương hàm dưới với hộp sọ. Rối loạn thái dương hàm là tên gọi chung cho các vấn đề của khớp này, của cơ nhai và các cấu trúc xung quanh [MSD tiếng Việt]. Dấu hiệu thường gặp [NIDCR]:

• đau ở cơ nhai hoặc khớp hàm (thường gặp nhất), có thể lan ra mặt hoặc cổ;
• cứng hàm, há miệng hạn chế hoặc bị kẹt hàm;
• tiếng kêu ở khớp kèm đau khi há hoặc ngậm miệng;
• cảm giác hai hàm răng khớp với nhau khác trước.

Trong các nghiên cứu ở người bệnh đi khám tại Hà Nội, đau cơ, đau khớp, tiếng kêu khớp và há miệng hạn chế là những triệu chứng hay gặp [Loan VMJ 2025][Hoa YDLS 2025][Hương VMJ 2026].

Vài điều có thể giúp bạn bớt lo:

• Tiếng kêu ở khớp mà không đau thường gặp, được coi là bình thường và không cần điều trị [NIDCR].
• Vấn đề khớp hàm rất thường gặp nhưng thường không nghiêm trọng [NCIC NHS]. Nhiều trường hợp chỉ tạm thời và không nặng thêm [NIDCR].

Đeo khay có làm nặng thêm không?

Chỉnh nha nói chung

Viện Nghiên cứu Răng và Sọ mặt Quốc gia Hoa Kỳ cho biết nghiên cứu không ủng hộ quan niệm điều trị chỉnh nha gây rối loạn thái dương hàm [NIDCR]. Tờ thông tin của một khoa chỉnh nha bệnh viện công ở Anh cũng viết: niềng răng không gây vấn đề khớp hàm, không có bằng chứng làm tốt hơn hay xấu đi, và không thể khuyên dùng để điều trị các vấn đề này [NCIC NHS].

Tuy vậy, bằng chứng chất lượng cao còn thiếu. Một tổng quan Cochrane (2010) không tìm được nghiên cứu nào đủ tiêu chuẩn, và ghi nhận triệu chứng có thể xuất hiện hoặc giảm đi có vẻ ngẫu nhiên [Cochrane 2010]. Một phân tích gộp 6 nghiên cứu quan sát lại thấy người đang chỉnh nha có tỷ số chênh mắc rối loạn này cao hơn, khoảng 1,84 lần [Coronel-Zubiate 2022]. Nghiên cứu quan sát chỉ cho thấy có liên quan, chưa chứng minh chỉnh nha là nguyên nhân.

Riêng với khay

Nghiên cứu riêng về khay còn ít, nhỏ và ngắn hạn:

• Trong những ngày đầu lắp khay, hoạt động cơ nhai và cảm giác khó chịu thay đổi rõ, nhưng tạm thời [Almalki 2024]. Một phân tích gộp 6 nghiên cứu đo điện cơ chưa thấy thay đổi có ý nghĩa thống kê, và kết quả giữa các nghiên cứu chưa thống nhất [Lekavičiūtė 2024].
• Ở 42 người (11–45 tuổi) không có rối loạn thái dương hàm từ trước, một nghiên cứu thí điểm không có nhóm chứng không ghi nhận dấu hiệu hay triệu chứng rối loạn này khi bắt đầu, khi kết thúc điều trị bằng khay và 3 tháng sau đó [Pinho 2025].
• Một nghiên cứu ngắn (9 ngày) với khay không dịch chuyển răng thấy cơ nhai khi thức hoạt động ít hơn, nhưng người đeo thấy khó chịu ở khớp cắn nhiều hơn, nhất là người có nhiều thói quen siết, nghiến răng; triệu chứng rối loạn thái dương hàm không thay đổi đáng kể [Pittar 2023].

Từ các nghiên cứu này, chưa đủ cơ sở để nói khay làm nặng thêm hay chữa được nghiến răng, rối loạn thái dương hàm. Các cơ quan y tế cho rằng chưa đủ bằng chứng để dùng chỉnh nha (khay cũng là một hình thức chỉnh nha) như một cách điều trị rối loạn thái dương hàm [NIDCR][NCIC NHS].

Nghiến răng ảnh hưởng gì tới khay và răng

Trong một nghiên cứu ở phòng thí nghiệm trên răng đã nhổ, mô phỏng 6 tháng, khi có lực nghiến, khay mỏng đi nhiều hơn và kém chính xác hơn so với khi nhai bình thường; miếng trám trên răng cũng mòn nhiều hơn [Boitor 2025]. Đây chưa phải nghiên cứu trên người.

Nghiến răng cũng có thể làm răng mòn, vỡ hoặc ê buốt [NHS Nghiến răng]. Nếu khay của bạn mòn, thủng hoặc nứt nhanh, hãy báo bác sĩ và mang khay tới khi tái khám. Khay hỏng được nói trong bài Khi khay không ôm sát, thất lạc hoặc bị hỏng.

Nếu bạn đã có vấn đề trước khi bắt đầu

Hãy kể với bác sĩ nếu bạn biết mình nghiến răng, hoặc từng đau khớp hàm, há miệng khó. Khi đang có triệu chứng ở khớp hàm, thông thường nên hoãn bắt đầu điều trị chỉnh nha đến khi triệu chứng ổn định [NCIC NHS].

Khi nào cần báo bác sĩ

Báo bác sĩ chỉnh nha hoặc nha sĩ khi bạn có [NIDCR][NHS Nghiến răng][NCIC NHS]:

• đau hàm, đau mặt hoặc đau quanh tai;
• cứng hàm, há miệng hạn chế hoặc bị kẹt hàm;
• tiếng kêu ở khớp kèm đau;
• răng mòn, sứt hoặc ê buốt;
• cảm giác hai hàm răng khớp với nhau khác trước;
• người ngủ cùng thấy bạn nghiến răng ban đêm.

Răng hơi ê, hàm hơi mỏi vài ngày đầu mỗi khay mới là cảm giác thường gặp (xem Những ngày đầu đeo khay). Nếu đau không giảm dần, đau tăng lên, hoặc kèm các dấu hiệu ở trên, hãy báo bác sĩ.

Bạn có thể làm gì trong lúc chờ khám

Tờ thông tin của khoa chỉnh nha nói trên gợi ý một số cách tự chăm sóc khi khớp hàm khó chịu [NCIC NHS]:

• ăn đồ mềm;
• chườm ấm hoặc chườm lạnh vùng hàm;
• tránh há miệng quá rộng, ví dụ khi ngáp;
• để ý và bỏ thói quen siết răng, nghiến răng, cắn móng tay, nhai kẹo cao su.

Không phải lúc nào nghiến răng cũng cần điều trị; khi cần, nha sĩ có thể làm máng riêng theo răng để bảo vệ răng [NHS Nghiến răng]. Đừng tự mua máng chống nghiến hoặc tự đeo thêm khí cụ khác khi đang đeo khay; hãy hỏi bác sĩ.

Bài viết cung cấp thông tin chung để bạn hiểu và chuẩn bị câu hỏi. Thông tin này không thay thế việc thăm khám và kế hoạch điều trị cá nhân.