Tẩy trắng và trám răng trong và sau điều trị bằng khay: làm lúc nào?

Nhiều người muốn răng vừa đều vừa trắng, hoặc cần trám răng trong lúc đang đeo khay. Bài này giải thích vì sao cần chữa sâu răng trước khi điều trị, tẩy trắng nên làm lúc nào theo những nghiên cứu hiện có, và vì sao thứ tự các bước do bác sĩ quyết định cho từng người.

Trước khi bắt đầu: chữa sâu răng và bệnh nướu

Trước khi chỉnh nha, răng miệng cần không có bệnh. Lần khám đầu thường có kiểm tra sâu răng, bệnh nướu và tình trạng vệ sinh răng miệng [Guy’s St Thomas’]. Vì vậy, nếu có chỗ sâu hoặc miếng trám hở, bác sĩ thường xử lý xong rồi mới quét răng để làm khay. Bài Từ lần khám đầu đến kế hoạch điều trị nói thêm về các bước này.

Trong thời gian điều trị, bạn vẫn cần khám răng định kỳ [NHS Chỉnh nha].

Trám răng khi đang đeo khay

Khay được làm theo đúng hình dạng răng lúc quét. Nếu bạn trám răng mới, thay miếng trám, bọc mão hay làm răng khác giữa chừng, hình dạng răng có thể thay đổi và khay có thể không còn vừa. Vì vậy:

• báo bác sĩ chỉnh nha trước khi trám hay làm răng, kể cả khi làm ở nơi khác;
• nhờ nha sĩ và bác sĩ chỉnh nha trao đổi với nhau để chọn thời điểm;
• sau khi trám, nếu khay khó đeo hoặc không ôm sát, báo bác sĩ (xem Khi khay không ôm sát, thất lạc hoặc bị hỏng).

Ngược lại, mão răng và miếng trám sẵn có cũng có thể bị lỏng hoặc bong trong khi điều trị bằng khay, và cần sửa hoặc làm lại [FDA]. Bài Đang có mão sứ, cầu răng, implant nói kỹ hơn.

Tẩy trắng: những điều cần biết chung

• Chỉ răng thật trắng lên. Tẩy trắng không làm sáng mão răng, răng sứ hay implant [NHS Tẩy trắng][Vinmec Tẩy trắng]. Miếng trám và mặt dán đã có cũng không đổi màu, nên có thể lệch màu với răng sau khi tẩy [Leeds NHS][ADA Tẩy trắng]. Attachment làm bằng vật liệu trám màu răng, nên cũng không trắng lên theo.
• Chữa bệnh răng miệng trước. Người đang bị sâu răng, viêm nha chu, mòn cổ răng hay hở chân răng cần điều trị dứt điểm trước khi tẩy trắng [Vinmec Tẩy trắng].
• Làm với nha sĩ. Sản phẩm tẩy trắng chỉ nên do người hành nghề nha khoa dùng; tẩy trắng ở tiệm làm đẹp hoặc bộ tự làm mua ngoài có thể gây hại răng, nướu [NHS Tẩy trắng]. Ở Liên minh châu Âu, sản phẩm có trên 0,1% đến 6% hydrogen peroxide chỉ được bán cho nha sĩ, lần dùng đầu của mỗi đợt phải do nha sĩ làm hoặc giám sát trực tiếp, và không dùng cho người dưới 18 tuổi [Chỉ thị EU 2011]. Đây là quy định của châu Âu, không phải của Việt Nam, nhưng cho thấy tẩy trắng nên có nha sĩ đánh giá.
• Không vĩnh viễn. Hiệu quả có thể kéo dài khoảng 3 năm nếu làm theo lời khuyên của nha sĩ [NHS Tẩy trắng].

Tẩy trắng nên làm trước, trong hay sau khi đeo khay?

Không có một thời điểm đúng cho mọi người. Bác sĩ cân nhắc tình trạng răng, vị trí attachment, các miếng trám bạn đang có và mong muốn của bạn. Những gì nghiên cứu hiện có cho thấy:

Tẩy trắng trong lúc đang đeo khay. Một tổng quan hệ thống tìm được 3 nghiên cứu; cả 3 đều thấy màu răng cải thiện khi dùng khay chỉnh nha làm máng đựng thuốc tẩy [Khashashneh 2022]. Số nghiên cứu còn rất ít. Một nghiên cứu nhỏ lưu ý thêm: khay ôm sát nên còn ít chỗ cho thuốc; khi muốn tẩy trắng cùng lúc thì không gắn được attachment ở mặt ngoài các răng trước, nên nếu cần các attachment này thì hoãn tẩy trắng tới cuối điều trị [Oliverio 2019].

Tẩy trắng trước khi bắt đầu. Một số nghiên cứu gợi ý tẩy trắng có thể làm giảm lực bám giữa men răng và vật liệu trám composite hoặc sứ [ADA Tẩy trắng]. Một tổng quan về mắc cài (nghiên cứu trong phòng thí nghiệm) khuyên hoãn gắn mắc cài khoảng hai tuần sau tẩy trắng [Boccuzzi 2023]. Attachment cũng được dán lên men răng, nên nếu bạn đã tẩy trắng gần đây, hãy báo bác sĩ trước buổi gắn attachment.

Tẩy trắng sau khi kết thúc. Với mắc cài, một tổng quan (bằng chứng chất lượng thấp) gợi ý thời điểm phù hợp là sau khi tháo mắc cài, và có vẻ hợp lý khi chờ ít nhất 30 ngày, có khi lâu hơn tùy tình trạng men răng [Hernández-Viana 2022]. Ban biên tập chưa tìm thấy nghiên cứu tương tự riêng cho khay.

Thứ tự với miếng trám. Vì miếng trám không đổi màu, miếng trám cũ có thể cần thay sau tẩy trắng nếu không còn khớp màu [Leeds NHS]. Do đó, khi vừa muốn tẩy trắng vừa cần làm lại miếng trám ở răng cửa, có thể hợp lý khi tẩy trắng trước rồi mới làm lại miếng trám cho đều màu. Thứ tự cụ thể của bạn do bác sĩ quyết định.

Đốm trắng sau điều trị. Tẩy trắng có thể làm đốm trắng bớt rõ so với men xung quanh, nhưng bằng chứng rất yếu, chưa đủ để ủng hộ hay bác bỏ [Gizani 2020]. Đốm trắng và cách xử lý được nói trong bài Kết thúc giai đoạn đeo khay.

Ê buốt khi tẩy trắng

Ê buốt tạm thời và kích ứng nướu là tác dụng phụ thường gặp nhất của tẩy trắng [ADA Tẩy trắng]. Răng có thể nhạy cảm với đồ lạnh hoặc ngọt [NHS Tẩy trắng]; cảm giác này thường nhẹ, cải thiện sau vài ngày hoặc sớm sau khi kết thúc đợt tẩy trắng [Vinmec Tẩy trắng][Leeds NHS]. Theo tài liệu tổng hợp của Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ, khi tẩy trắng bằng máng hoặc miếng dán, ê buốt có thể bắt đầu trong 2–3 ngày đầu và thường hết trong khoảng 4 ngày sau khi kết thúc đợt tẩy trắng [ADA Tẩy trắng].

Báo bác sĩ nếu ê buốt nhiều, kéo dài, hoặc nướu đau, có mảng trắng trên nướu.

Những điều nên tránh

• tự mua thuốc tẩy trắng để đổ vào khay chỉnh nha;
• tẩy trắng ở nơi không phải cơ sở nha khoa;
• trám răng, làm răng ở nơi khác mà không báo bác sĩ chỉnh nha.

Bài viết cung cấp thông tin chung để bạn hiểu và chuẩn bị câu hỏi. Thông tin này không thay thế việc thăm khám và kế hoạch điều trị cá nhân.